Rabbimiz şöyle buyurur:
وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ عَلٰٓى اَلَّا تَعْدِلُواؕ
“Herhangi bir topluluğa duyduğunuz kin/öfke, sizi adaletsiz davranmaya itmesin…” (Maide, 8)
Duyguları kontrol etmek, insanoğlunun hayat içerisinde karşılaşabileceği en zor işlerden birisidir. Ama bu olmadan da hayatında düzgün kararlar verip, isabetli adımlar atması mümkün olmayacaktır. O nedenle “duyguların kontrolü” meselesini önemsemek gerekir.
Rabbimizin üstte zikrettiğimiz muhteşem ayeti, duyguların kontrolü noktasında bize önemli bir rehberlikte bulunmaktadır. Bu âyetin bize öğrettiği birçok şey olmakla birlikte; konumuz açısından ele aldığımızda öğrettiği en önemli şey şudur: Mü’min bir birey, duygularını kontrol etmeyi bilen birisidir.
Demek ki insan bazen duygularına yenilerek hak ve hakikatin kendisine gösterdiği mustakîm yoldan çıkabilir, ayrılabilir.
Öfke ve kin, her insanda belirli oranda var olan bir duygudur. Her insanda var olduğu için olumlu olarak kullanılabileceği yerleri olacağı gibi, olumsuz olarak kullanılabileceği yerleri de olacaktır. Bu kaçınılmazdır. İşte böylesi bir durumda Mü’min bir insanın yapması gereken; kin ve öfkesini olumlu yerlerde kullanmak, hak edenlere karşı kullanmaktır. Bu duygularını olumsuz yerlerde kullanmaktan kaçınmaktır.
Bu sadece kin ve öfke için geçerli olan bir husus değildir. Bunların dışında kalan her duygumuz için de söz konusudur. Buna “merhameti” de örnek gösterebiliriz. Rabbimiz buyurur ki:
اَلزَّانِيَةُ وَالزَّانٖي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فٖي دٖينِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَٓائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنٖينَ
“Zina eden kadın ile zina eden erkeğin her birine yüz sopa vurun. Allah’a ve âhiret gününe iman ediyorsanız, Allah’ın kanununu tatbik etme hususunda o ikisine karşı merhamet duygusuna kapılmayın.” (Nûr, 2)
Burada da merhamet duygusunun kontrol edilmediği zaman insanı Allah’ın kanunlarını tatbikten alıkoyacağı vurgulanmıştır.
Bazı anne-babaların çocuklarını sabah namazına kaldıramamalarının altında yatan temel neden de bu merhamet duygusu değil midir?
İşte biz, bu ve benzeri her türlü duygumuzu kontrol altında tutmayı becermeli ve alanının dışına çıkarmaktan sakınmalıyız.
Zikrettiğimiz bu âyetlerin duyguların kontrolüne vurgu yapan yönünü anlamak, insanın gündelik ilişkilerinde ve ahlakî hayatında ona önemli bir bakış açısı kazandıracaktır.
Eğer duygularını kontrol altında tutmayı arzuluyorsan bu iki ayeti iyi tedebbür et!